Auchean Wisen ewe Famini
non Imw me Sukun

A Pesepes pwe Famini repwe pwapwaiti (pwapwa ngeni, mwasangesangeiti) an nour kewe kaeo. Sam me Iin, ekkewe sam me iin chinap, tetenin iin, tetenin sam, pwir me fefiner kewe watte a pwan auchea wiser non an ekkewe semirit kaeo.

PDF, 10 pp. (Entire Section) Download & Print printpdf

ATUN MOUR ME ATUN NENO

Kukun semirit epwe nap ar fansoun mour nap seni ekkewe serafo.

  • Semirit mei kukun seni 5 ier repwe mour 10-12 awa ew pwin.
  • Chon sukun 9-10 awa ew pwin.
  • Serafo repwe mour 8-9 awa ew pwin.

Nepwin me mwen ewe ranin sukun a auchea an sam me iin me nour kewe repwe amonota ufer me ar pisekin sukun.

SUKUN

Meinisin semirit, pachenong ekkewe mei wor terir me ekkewe ese wor imwer repwe fiti sukun usun met a kawor non annuk. Mei atai annuk an semirit repwe etiwano sukun ika ese wor popun mei auchea. Mei wor sukun an mun a kawor non ekkewe sop aramas ra nonom ie.

Mwitir atononga noum non sukun. An epwe tonong non sukun epwe wor ekkei mettoch:

  • Toropwen uputiew (Birht Certiicate)
  • Toropwen pwarata ian a nom ie (Proof of Address)
  • Toropwen pwarata pwe i mei angei ekkewe oposun semirit; checkin TB, me toropwen kensa (noun chon sukun toropwe itan #14) ka tongeni eis seni ekkewe kukun pioing non ewe neni ka nom ie.
  • Ekkewe taropwe a kawor me non imwen kapung; awewe ren toropwen tumun, toropwen epet (TRO’s) toropwen pwarata pwe sam me iin ir mei muu fesen, pwan ekkoch toropwe mei auchea fan itan ewe semirit.

Churi noun noum we semirit Sense omw kopwe sinei ifa usun nonomun an kaeo non sukun. Sam me iin repwe kan churi ekkewe sense fan fitu non eu ier. Chechemeni pwe en mei tongeni poraus fan iten noum we ika en mei mefi pwe noum we ese kon sine an
nesen nge sense repwe anisi.

Ika pwe mei weires om kopwe churi ewe sense fan iten kose sine kapasen merika, kopwe tungor pwe epwe wor emon chon awewe (chiaku). Ewe chon awewe emon aramas mei sine kapasen fonuwom pwan sine kapasen merika. Mei wor om pung pwe kopwe ereni ewe sukun epwe awora noum chon awewe (chiaku). Chechemeni kosap nouni ekkewe semirit chon awewei omw kapas.

EPETIN NIWANO ME KUN NEMOKUR

Ika ekkewe semirit mei wor niwanor me kur, iwe ese mumuta ar repwe no sukun.

Kuen mokur a feito seni ew sakkun man ekan nom nein mokur a unumi cha. Sokunur a pacheno won meten mokurer.

Om kopwe safeani niwano me ku, kopwe aea ekkei metoch, Nix, Rid ika Tika ika Listerine/Shampoo. (see Appendix A) Kosap aea ekkewe spray chowe an Raid ika fen Kerosine won mokuren ewe semirit. Komweino niwano me ku iteiten ran.

Nimeti me sopuni pisek pwan tori nemokurom an epwe epeti ekkewe ku seni non imom.

Mei auchea kopwe nimeti non imom pwan sopuni pisekin mour, omw toun me kom.

Ekkewe pisek rese tongeni sop, chowe an pinnu, ekkewe niosun man mei ammosou, kopwe appwaser non mwesinen appwas non ukukun 20 minich. Pisek ese tongeni appwas non mwesin, ese tongeni sop, ese tongeni appwas fan akkar, epwe nom non chota non ukukun 3 are 4 ran.

MONETAN AN EWE SEMIRIT EPWE NE KAEO

Monotan an ewe semirit kaeo non sukun a poputa me non imw. Semirit mei for ar angangen non imw iteiten ran ra kaeo met mei och met mei ngaw. Ekkewe famini ra kan mongo fengen atun mongo, pwarata pwe nour kewe repwe pwapwa me tongeni kaeo non sukun.

Sam me iin repwe wisen awora an nour semirit pisekin sukun. Churi nour sense ren omw kopwe sinei met ekkewe pisek epwe wor. (katon Resources in Hawaii section for free supplies) noum we chon sukun epwe uwei ekkewe pisek non aewin ranin sukun.)

Ika noum we e samau ika ese sukun, kopwe esinesin ngeni ewe sukun. Nge ika epwe chok mang iwe emon me nein ewe sam are iin ika fen ewe chon tumunu epwe fiti ewe semirit ne no non ewe ofesin sukun epwe angei ewe toropwen mang (tardy slip) nge ika e etiwano sukun ren ese wor popun me wewen, iwe a nom non ewe kinikin re era Rikino seni sukun ese fokkun mumuta.

Meinisin semirit repwe nounou chori ika sus ren an epwe epei kinas ika samau.

PROKRAMEN MURIN SUKUN

Chommong neni mei wor ekkewe prokramen murin sukun a tongeni anisi noum semirit an epwe fefeita non an kaeo. Ekkoch ese kamo ekkoch mei kamo.

Meinisin ekkewe elementary school an mun mei awora ena prokram a iteni A+ Program. Noum semirit mei tongeni fiti murin a sar sukun nge en mei chuen chok angang. Niwinin a anongonong won omw moni tonong.

Ekkoch prokram a wor chon anisi semirit ren ar nessen me pekin kaeo urummot. Ka tongeni kapas eis non ewe offesin sukun ika en mei mochen noum we epwe fiti ekkei prokram.

NUPWEN SEMIRIT RA NIWIN NGENI IMW SARER ME SUKUN

Sam me iin ra tongeni anisi an nour kaeo ren ekkei anapanap:

  • Pesei ngeni noum epwe achocho ne fori an nesen. Awora eu neni an epwe kan fori an nesen
    (homework).
  • Tumunu fichi pwe an nesen mei wes pwe epwe uwei mesetan ne no sukun.
  • Iteiten ran kopwe cheki ika mei wor toropwe re watto seni sukun.
  • Poraus ngeni noum kewe ren met porausen ar sukun non ewe ran.
  • Awora fansoun inet repwe ika inet resap koton T.V., Video games, me computer games.
  • Pesei noum repwe achocho ne anea puk. Ra tongeni no kut (borrow) puk me non an muun
    kewe nenien puk (library).
  • Mei murino om kopwe sinei io chiechien noum semirit. Ka tongeni eppeti an noum esap aani
    ekkewe sakun manawen mwaken, sona, fiti ekkewe mwichen manangaw, un sakau me ekkewe
    sakun safei mei efeiengaw, ika pwan ekoch manaw ngaw.

ANINIS FENGEN REN ANGANGEN NON IMW

Asukuna noum angangen non imw nupwen chok ar kukun pun repwe tongeni kaeo, ra sine ar repwe angang fengen me ekkoch, repwe pwan sinei wiser. Met ra kaeo non ar nonom epwe fakkun anisi fefeitar non ar sukun. Emon me emon chon ewe famini repwe aninis fengen ne fori angangen non imw, (seni ekkewe chinap iin me sam me semirit). Awewe, ammonata ewe chepenin mongo, toton sepi, katuruno pi, sop, nimeti non imw me nukun imw.

ATUN MOUR

A murino an semirit repwe kaeo ngeni inet atun ar mour.

Nupwen epwe fat ngeni noum we met epwe kan fori iteiten pwin me mwan an mour – awewe ren pirosei ngin, ufouf ufoufen mour, mei muuk repwe anea ngenir puk ika tutunap, pwan kunok fite repwe mour iteiten pwin, epwe fokkun anisi noum we an epwe sinei met epwe fori iteiten pwin.

Iei ei fansoun a fokkun murino om kopwe ne tongeni achema ekkoch poraus mei murino, tutunap ika uruo me aiti noum semirit koonun fonuwom pwe epwe sinei usun om eoreni.