Kejbarok mweo im jukjuk
in bed eo jen jorrān

Elōñ kakien kin wewein mour/makitkit bwe en jelok jorrān ñan kajjojo. Wewein jibañ aolep ilo family jen an walok jorrān.

PDF, 10 pp. (Entire Section) Download and Print printpdf

KEJBAROK ILO WA AN ETTŌR KO

Jabdrewōt ien kwoj to jen wa eo JAB kōtlok bwe ajiri eo en make iloan. Ewōr ajiri rar kwote (kidnap) ir itok jen aer make ilo wa ko. Ebidrodro aer nañinmij jen aer bed iloan wa ko ebwil loa ir.

Ñe jej driwōj jen wa ko, jab drod key iloan (kune engine in wa eo).

Mōttan kakien ko e-mo kadrōk ak bōk drug ko rō-kajur im ettōr kin wa. Mōttan un leplep in an wōr jorrān (car crash) ej walok, itok jen kadrōk im kattōr, ak bōk drug im ettōr.

LICENSE IN KATTŌR

Aikuj wōr driver’s license in ettōr kin wa (car, truck, van, etc.). Aolep ri-kattōr aikuj bōk teej, kebake Department eo an Motor Vehicles. (Lale Resources in Hawaii section, driver’s license.)

SEAT BELT IM CAR SEAT

Kōjerbal seat belt ñe jej kattōr im iuwe ej mōttan kakien ko an Hawaii.

Ajiri ro 12 yiō drettā ir im driklok jab aikuj in bed lokwan pick-up truck. Ñan melele ko jet, kir lok Keiki (Ajiri) Injury Prevention Coalition (KIPC) ilo 537-9200.

ETETAL KEJBAROK TURIN/ILO IAL

Etetal ilo jikin etetal (sidewalk) aolep ien.

Katakin ajiri ro kilen cross ial im kōjerbal crosswalk. Bōjrak, roñjake, im etale aolep ial (lale tu-anmiñ kab tu-anmwon)) mokta jen cross ial. Jab ettōr jen curb ñe kwojjab reito reitak im lale wa mokta jen cross.

 

KEJBAROK IMWEO

Katakin ajiri ro kilen kir 9-1-1 elañe ewōr jorrān elap ewalok.

Kein jerbal ko rō-kauotata, ej majet, jerajko (bleach), etc. aikuj bed ijo ajiri ro rejjamin jibwi. Lale melele ko kin kein jerbal ko rōbaijin (poisonous) bwe en ejjelok jorrān ewalok. Aurōk bwe en wōr lock in kōbat ko ak drod ijōko rōutiej jen aer jibwi.

Ñe kwoj lo bwe ajiri eo ewōr baijin ear wōrañlok, kir lok Hawaii Poison Center ilo (808) 941-4411 ak American Association of Poison control Centers ilo 1-800-222-1222.

Nooj jen ajiri ro majet, butane majet ko, candle, gas im dren ko rō-kauotata.

CRIME PREVENTION

Katakin ajiri ro bwe ren jab ebbōk lolle (candy) ak jabdrewōt jen ro re-jaje kajje ir.

Katakin ir kin kauotata ko an drug, dren in kadrōk, im kōbatat. Jab aikuj in wōr drug, dren in kadrōk, ak jikka ibben ajiri jidrik ekkar ñan Kien in Hawaii. (Lale Hawaii Laws section.)

Katakin ir kejbarok melan (public). E-mo vandalism (kakkure melan) im graffiti (jeje jabdrewōt jikin im melan einwōt public sign ko, drebin em, etc.) ekkar ñan kakien.

Ajiri ro 18 yiō im driklok drettan rej rubrub kakien naj jibadrek jineir im jemeir, bwe ir ro rej eddon ro neji ir.

BULLIES

Kajjitōk: Ta in bully?

Uak: Juōn eo ejjelok an kea, im ej lelok pein im ire, kō-bojoje, kōmadrodroik ro jet kin men ko rejjab kōnan kōmmani, konono nae, etc. Ewōr bully rej gang.

  • Ta kwoj maroñ kōmmane ñe ewōr ej bullyik ajiri eo nejum?
  • Konono ibben ajiri eo nejum kake.
  • Jab na ruōn.
  • Katakini i bwe en jab ellok ñan ro rej bullyiki, im bwe en kajjitōk jibañ jen rō-ritto jet.
  • Emman kebake principal eo, ri-kaki ro, ak counselor ro.
  • Jab rejañ bwe en ire.

Ro rej bully ekkā aer kiblia, kadru aer kōlmenlokjen, bōt, jaje nae/buromōj, im likit wewein in emman.

Elañe ajiri eo nejum ej bullyik ro jet:

  • Katakini mour/lōmnak ettā, ke en emman an kōmman ñan ro jet.
  • Ejake an family eo rule, im niknik kaki - kwalok an utiej buruōm kin an emman an kōmman, ke ejjab lelok pein ñan ro jet.
  • Kalōñlok ien ko am ibben im etale an bed ibben ro mōttan.
  • Jelā ta ko ej kabel ie im rejañ e kaki ak jutak ilikin (kōtlok an koba lok ilo droulul ko, kōjañjañ, sport ko rejjab violent, etc.).
  • Konono ibben ri-kaki eo an, counselor, im principal eo. Jerbal ibbeir kin wewein in.

SEX ASSAULT PREVENTION

Ejjelok aenōmman ibbed, kij jinen im jemen, elañe ewōr ej kabnōnōik (sex assault) nejid.
Wewein katakin ajiri ro?

  • Ejjelok an juōn jimwe (right) in jibwe im kabōnōnōik eok. Ejimwe am kejbarok eok (enbwinum) make.
  • Ejimwe bwe kwon ba “JAB” ñan jabdrewōt eo kwojjab kōnan bwe en uñir eok.
    Jabdrewōt eo ej uñir eok ak kwojjab kōnan, mōkaj im ba ñan ro kwoj liki mae ien ewōr e-jibañ ka-bōjrake.
  • Emman tata kōmelele kin ta emman im ta ejjab ñe ej itok ñan an armij uñir/jibwe ir.
  • It is okay to ask questions about safe and unsafe touches.
  • Elañe ewōr jorrān ewalok, JAB ka-bwōd ajiri eo.